Przyczynienie się osoby trzeciej do powstania szkody Niemożliwa egzoneracja nie oznacza, że niemożliwe jest skorzystanie przez posiadacza pojazdu ze środków prawnych prowadzących do złagodzenia skutków odpowiedzialności za zdarzenie. Omówienie w sposób uproszczony w poprzednich moich tekstach zagadnienia wyłącznej winy osób trzecich jako przesłanki egzoneracyjnej, mogłoby wskazywać na praktyczny brak odpowiedzialności za szkodę tych osób, wobec niemożności przypisania im wyłącznej winy. Zasady odpowiedzialności solidarnej Przepis art. 436 § 1 w zw. z art. 435 § 1 k.c. mówi jedynie o odpowiedzialności, bądź jej braku, będącym następstwem uwolnienia się przez posiadacza mechanicznego środka komunikacji od odpowiedzialności, poprzez wykazanie okoliczności egzoneracyjnych. Trudna sytuacja posiadacza mechanicznego środka komunikacji, odpowiadającego w oparciu o zasadę ryzyka, jest jednakże, w zakresie wysokości uszczerbku majątkowego będącego następstwem obowiązku naprawienia szkody, złagodzona między innymi na skutek działania zasad odpowiedzialności solidarnej. Wprawdzie współdłużnik solidarny nie może być uznany za osobę trzecią w rozumieniu art. 435 § 1 k.c., jednakże w określonych stanach faktycznych, posiadaczowi mechanicznego środka komunikacji przysługują względem osoby trzeciej (która ponosi winę za zdarzenie powodujące szkodę, lecz nie jest to wina wyłączna), uprawnienia wynikające z treści art. 441 § 2 k.c. Jeżeli dochodzi do zderzenia się dwóch pojazdów i w jednym z nich pasażer, nie przewożony z grzeczności, doznaje uszkodzeń ciała, to obaj posiadacze pojazdów odpowiadają za tę szkodę na osobie, na zasadzie ryzyka. Odpowiedzialność tych posiadaczy za skutki zdarzenia jest zatem solidarna. Jeżeli pasażer pojazdu wystąpi z roszczeniem z tytułu doznanej szkody, do posiadacza pojazdu, którym był przewożony, to posiadacz ten, będąc zobowiązanym do naprawienia szkody, po jej naprawieniu, będzie mógł wystąpić do posiadacza drugiego pojazdu o zwrot części wypłaconego świadczenia (na podstawie art. 441 § 2 lub 3 k.c.). Przy współwinie lub przyczynieniu się dwóch posiadaczy do powstania szkody, roszczenie przewożącego będzie mogło dotyczyć zwrotu odpowiedniej części odszkodowania. Natomiast brak winy po stronie przewożącego, przy jednoczesnej wyłącznej winie po stronie drugiego posiadacza, doprowadzi do jego skutecznej egzoneracji. Jeżeli natomiast poszkodowany skieruje roszczenia do posiadacza drugiego pojazdu, to na adresacie roszczeń (jeżeli dążyć będzie do uwolnienia się od odpowiedzialności lub zamierza dochodzić zwrotu wypłaconego odszkodowania) spoczywać będzie obowiązek udowodnienia, iż uczestnik zderzenia, przewożący pasażera, ponosi winę w całości lub części. Jak zatem widać, w zależności od adresata roszczeń, drugi posiadacz, pozostając poza stosunkiem zobowiązaniowym powstałym w następstwie skierowania roszczeń, staje się osobą trzecią w rozumieniu art. 435 § 1 k.c. Może mieć miejsce również taka sytuacja, w której poszkodowany, wobec braku wiedzy pozwalającej mu na ocenę winy, wystąpi z powództwem przeciwko posiadaczom dwóch pojazdów. Każdy z nich, będąc odpowiedzialnym za powstanie szkody na zasadzie ryzyka, winien przed sądem podjąć próbę wykazania wyłącznej winy osoby kierującej drugim pojazdem. Przy braku powodzenia, obaj zostaną zobowiązani do naprawienia szkody w odpowiedniej części, zależnie od okoliczności, a zwłaszcza od winy każdego z nich oraz od stopnia, w jakim każdy z nich przyczynił się do powstania szkody. Jedno zdarzenie, trzech uczestników Nieco inaczej przedstawiać się będzie sytuacja posiadaczy zderzających się pojazdów, kiedy zderzą się one na skutek zajechania drogi jednemu z nich, przez trzeci pojazd, który nie zderzy się z żadnym z pozostałych. Wówczas posiadacze pojazdów, które zderzyły się ze sobą, będą solidarnie odpowiedzialni za opisaną szkodę pasażera nie przewożonego z grzeczności, na zasadzie ryzyka. Jeżeli ten z nich, do którego skieruje roszczenia poszkodowany, wykaże wyłączną winę osoby kierującej trzecim pojazdem, uwolni się od odpowiedzialności. Jeżeli obaj zostaną pozwani, to również mogą skutecznie przeprowadzić dowód braku winy po ich stronie i wyłącznej winy trzeciego uczestnika zdarzenia. Trzeci uczestnik zdarzenia, nie będący uczestnikiem zderzenia, wystąpi zatem w roli osoby trzeciej w rozumieniu art. 435 § 1 k.c. Jeśli jednak każdy z trzech uczestników (posiadaczy-kierujących swoimi pojazdami) przyczynił się w pewnym stopniu do zaistnienia zdarzenia i powstania szkody, to pełne zastosowanie znajdzie tu zasada określona w art. 441 § 2 k.c.: Jeżeli szkoda była wynikiem działania lub zaniechania kilku osób, ten, kto szkodę naprawił, może żądać od pozostałych zwrotu odpowiedniej części zależnie od okoliczności, a zwłaszcza od winy danej osoby oraz od stopnia, w jakim przyczyniła się do powstania szkody. Jeżeli zatem, którykolwiek z posiadaczy pojazdów, które się zderzyły, naprawi szkodę wyrządzoną poszkodowanemu, będzie miał zwrotne roszczenie do posiadaczy pozostałych pojazdów, którzy również odpowiadają za szkodę na zasadzie ryzyka, ale zachowanie się każdego z nich mogło być przyczyną zdarzenia w różnym stopniu (ponoszą w różnym stopniu winę). W odniesieniu do opisanej we wcześniejszych moich artykułach odpowiedzialności warsztatu, serwisu lub producenta za szkodę, która była następstwem wad lub usterek w pojeździe, znajdzie również zastosowanie przepis art. 441 § 2 k.c., jeżeli zawinione działanie lub zaniechanie tych podmiotów nie było wyłączną przyczyną powstania szkody. Możemy mieć bowiem do czynienia z taką sytuacją, w której posiadacz pojazdu, będąc świadomym usterki (np. silne ściąganie pojazdu) kontynuował jazdę i utracił panowanie nad pojazdem. Gdyby jednak do zdarzenia doszło wyłącznie na skutek zawinionego działania lub zaniechania ze strony podmiotów, o których wyżej mowa (producent, warsztat), to podstawą roszczenia zwrotnego posiadacza pojazdu, kierowanego do tych podmiotów będzie przepis art. 441 § 3 k.c.: Ten, kto naprawił szkodę, za którą jest odpowiedzialny mimo braku winy, ma zwrotne roszczenie do sprawcy, jeżeli szkoda powstała z winy sprawcy. Podsumowanie Reasumując powyższe wywody należy stwierdzić, że roszczenie regresowe z tytułu odpowiedzialności solidarnej będzie możliwe zarówno w sytuacji, w której przyczyną zdarzenia powodującego szkodę, było zawinione działanie lub zaniechanie osoby trzeciej w rozumieniu art. 435 § 1 k.c., nie noszące jednak znamion wyłącznej winy (wyłącznej przyczyny) i wobec tego nie mogące być podstawą uwolnienia się przez posiadacza pojazdu od odpowiedzialności ponoszonej na zasadzie ryzyka, jak i w sytuacji, w której podmiot ponoszący wyłączną winę za powstanie szkody nie jest osobą trzecią w rozumieniu art. 435 § 1 k.c. Dominika Kaczanowska |
