To posiadacz pojazdu, chcąc uwolnić się od odpowiedzialności za sam skutek zdarzenia powodującego szkodę, zmuszony jest do przeprowadzenia skutecznego dowodu na zaistnienie jednej z przesłanek egzoneracyjnych.

Nawiązując do wątku rozpoczętego w ubiegłym tygodniu (zobacz: Kto jeszcze? cz. 1) warto, przed kontynuacją wywodu na temat osoby trzeciej, powrócić do podanego przeze mnie przykładowego zdarzenia.

Przykład zdarzenia

Przypominam: posiadacz pojazdu, pan X wraca od lekarza, który pomyłkowo zaaplikował mu zamiast środka obojętnego z punktu widzenia możliwości kierowania pojazdem, środek powodujący utratę przytomności. W chwili kierowania swoim pojazdem pan X traci nieoczekiwanie przytomność, zjeżdża na pas jezdni prowadzący w przeciwnym kierunku i zderza się czołowo z innym samochodem. W następstwie zdarzenia ginie kierujący drugim pojazdem jego właściciel pan Y, a pasażer tego pojazdu, którym jest niepełnoletni syn właściciela pojazdu doznaje ciężkiego uszkodzenia ciała. Jak pamiętamy, w opisanym przeze mnie przykładzie spełnione zostały warunki zaistnienia przesłanki egzoneracyjnej (wyłączna wina lekarza będącego osobą trzecią) i pan X skutecznie uwolnił się od odpowiedzialności cywilnej ponoszonej na zasadzie ryzyka wobec pasażera drugiego pojazdu uczestniczącego w zdarzeniu. W odniesieniu do szkód będących następstwem śmierci pana Y od początku brak było odpowiedzialności (brak winy) i zbędne było przeprowadzanie procesu uwalniania się od odpowiedzialności.

Rozróżnienie z zakresie ciężaru dowodowego

Tu właśnie występuje ciekawe rozróżnienie w zakresie ciężaru dowodowego, na które chciałam zwrócić uwagę. O ile w kwestii odpowiedzialności względem syna Pana Y, bezpośrednio poszkodowanego w następstwie doznanego uszkodzenia ciała, ciężar przeprowadzenia dowodu wyłącznej winy lekarza jako przesłanki egzoneracyjnej, spoczywa na panu X, o tyle ciężar udowodnienia winy lekarza i jego odpowiedzialności na podstawie art. 415 k.c. za szkody powstałe w następstwie śmierci pana Y przejmują osoby, które występują z roszczeniami (żona i syn pana Y). Na marginesie należy zauważyć, że również pan X będzie mógł wystąpić do lekarza z roszczeniami z tytułu szkody wynikłej z uszkodzenia jego samochodu.

Reasumując wywody przeprowadzone na gruncie przedstawionego zdarzenia drogowego odwołać się należy do zasady wyrażonej w treści art. 6 k.c.- Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne.

Tam, gdzie odpowiedzialność posiadacza mechanicznego środka komunikacji ukształtowana została na zasadzie ryzyka, poszkodowany kierując do niego roszczenia nie musi przeprowadzać dowodu winy tego posiadacza, a jedynie wykazać powstanie szkody i jej związek przyczynowy z ruchem środka komunikacji. To posiadacz pojazdu, chcąc uwolnić się od odpowiedzialności za sam skutek zdarzenia powodującego szkodę, zmuszony jest do przeprowadzenia skutecznego dowodu na zaistnienie jednej z przesłanek egzoneracyjnych.

Egzoneracja, która stanowi skutek prawny, nie następuje zatem z mocy prawa, lecz wymaga przeprowadzenia, przez podmiot odpowiedzialny na zasadzie ryzyka, dowodu, że zaistniały okoliczności stanowiące przesłankę egzoneracyjną.

W sytuacji, w której o odpowiedzialności posiadacza pojazdu przesądza jego wina, ciężar dowodu (udowodnienia faktu) spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne, czyli wywodzi powstanie stosunku obligacyjnego (poszkodowany).

Wielość przykładów

Osobami trzecimi w rozumieniu art. 435 §1 k.c. mogą być również zidentyfikowane osoby, które przemocą doprowadzają posiadacza pojazdu, (np. poprzez wstrzyknięcie silnego środka odurzającego) do stanu wyłączającego świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli (poczytalność), a następnie aranżują sytuację, w której posiadacz ten kierując pojazdem wyrządza szkody innym osobom. Również, w zdarzeniu polegającym na wyrządzeniu ruchem mechanicznego środka komunikacji szkody innym osobom, osobą trzecią będzie zidentyfikowany przestępca, który spowodował eksplozję ładunku wybuchowego umieszczonego w pojeździe i w konsekwencji utratę możliwości kierowania pojazdem przez posiadacza.

W bogatej w zdarzenia i skomplikowanej rzeczywistości można znaleźć jeszcze wiele przykładów skutecznej egzoneracji, polegającej na wykazaniu wyłącznej winy osób, które są niewątpliwie osobami trzecimi i za które posiadacz pojazdu nie ponosi odpowiedzialności. Wydaje się jednak, że fundamentalne znaczenie dla przesądzania o tym, czy w konkretnym zdarzeniu określony podmiot charakteryzuje się cechami właściwymi dla osoby trzeciej w rozumieniu art. 435 § 1 k.c., niezbędne jest, aby znalazł się on poza stosunkiem zobowiązaniowym powstałym pomiędzy poszkodowanym a odpowiedzialnym na zasadzie ryzyka posiadaczem mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody.

Dominika Kaczanowska