Z punktu widzenia prawa podstawowe znaczenie ma normalny związek przyczynowy, będący przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej. 
 
Związek przyczynowo-skutkowy to relacja dwóch zjawisk w stosunku do siebie, polegająca na tym, że jedno z nich jest przyczyną, a drugie skutkiem. Wynika z tego, że pierwsze z tych zjawisk jest konieczne (i wystarczające), aby zaistniało drugie. Z punktu widzenia prawa podstawowe znaczenie ma normalny związek przyczynowy, będący przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej.

Normalny charakter
Należy wskazać, że także związek przyczynowy pomiędzy działaniem lub zaniechaniem zobowiązanego do odszkodowania a szkodą, musi mieć normalny charakter. Nie wystarczy zatem, że śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia, czy też utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia pozostają w związku przyczynowym z działaniem lub zaniechaniem określonego podmiotu, ale należy ponadto ustalić, czy powstały skutek ma cechy skutku normalnego, zwykle występującego przy zdarzeniach tego typu. Mówi się w tym kontekście o przewidywalności skutków tych zdarzeń, wynikającej choćby z doświadczenia życiowego, czy statystyk lub rachunku prawdopodobieństwa. W kodeksie cywilnym związek ten został określony w art. 361 §1: Zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła.

Trzeba w tym miejscu zauważyć, że pojęcie normalnego związku przyczynowego funkcjonowało również w art.157 §2 kodeksu zobowiązań i na gruncie ówczesnego stanu prawnego zapadały orzeczenia, w których podejmowano próby zdefiniowania tego pojęcia. W orzeczeniu z dnia 2 czerwca 1956 r. (3 Cr 515/56) Sąd Najwyższy stwierdził:

Dla prawidłowego ustalenia, czy w konkretnym przypadku zachodzi normalny związek przyczynowy pomiędzy pewnym zdarzeniem a szkodą, należy jak najdokładniej wyjaśnić wszystkie okoliczności sprawy, a zwłaszcza wszystkie fakty, które mogą być w jakimkolwiek związku przyczynowym ze szkodą, a przy ocenie związku przyczynowego i jego rodzaju kierować się zasadami nauki, w miarę potrzeby wyjaśniając potrzebne dane przy pomocy biegłego. Po takim wyjaśnieniu sprawy rzeczą sądu jest ocenić w każdym przypadku z osobna, czy należy uznać, że pomiędzy konkretnym zdarzeniem a szkodą istnieje normalny związek przyczynowy i pogląd swój uzasadnić w świetle stwierdzonych faktów i zasad naukowych.

W doktrynie i orzecznictwie pojawiły się różne teorie normalnego związku przyczynowego. Najbardziej powszechną, reprezentowaną m.in. przez T. Dybowskiego, A. Kocha, W. Czachórskiego, B. Lewaszkiewicz-Petrykowską, S. Garlickiego i A. Szpunara, stała się teoria przyczynowości adekwatnej, chociaż w jej ramach poszczególni autorzy reprezentowali różne kierunki (mieszany zwany też obiektywizującym i obiektywny).

Kumulacja przyczyn
Należy dodatkowo podkreślić, że często nie będziemy mieli do czynienia z istnieniem tylko jednej przyczyny określonego skutku (szkody). Wystąpić może tzw. kumulacja przyczyn. Może ona zaistnieć, gdy tylko wystąpienie wszystkich tych przyczyn łącznie mogło doprowadzić do danego skutku. W takim przypadku dojść może do przewidzianej w art. 441 § 1 k.c. odpowiedzialności solidarnej kilku podmiotów: Jeżeli kilka osób ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym, ich odpowiedzialność jest solidarna. Z drugim przypadkiem wystąpienia kilku przyczyn mamy do czynienia, gdy pomimo zaistnienia wszystkich tych przyczyn, każda z nich była wystarczająca do zaistnienia szkody (tzw. zbieg roszczeń odszkodowawczych).

Pojazd i normalny charakter
W tym miejscu należy postawić pytanie, czy związek przyczynowy, określony w art. 361 § 1 k.c. odnosi się do relacji powstałych pomiędzy działaniem lub zaniechaniem podmiotów, o których mowa w art. 435 i 436 k.c., a szkodą wyrządzoną ruchem przedsiębiorstwa lub ruchem mechanicznego środka komunikacji. Przeważa pogląd, że wymieniona wyżej ogólna zasada, nie ma charakteru bezwzględnego i odstępstwa od niej wynikają m. in. z treści innych przepisów, stanowiących lex specialis w stosunku do normy prawnej zawartej w art. 361 § 1 k.c. Jednym z tych przepisów jest art. 435 k.c. (a w związku z tym także art. 436 k.c.), w którym, do odpowiedzialności wymienionych podmiotów, wystarczającym warunkiem jest, aby zdarzenie objęte hipotezą przepisu stanowiło conditio sine qua non szkody, czyli warunek niezbędny (wystarczy współprzyczynienie się ruchu pojazdu do zdarzenia). Do uwolnienia się od ponoszenia odpowiedzialności konieczne jest zaistnienie jednej z przesłanek egzoneracyjnych wymienionych w art. 435 § 2 k.c. Zdaniem przedstawicieli doktryny podyktowane jest to charakterem przepisu, stanowiącego nadzwyczajny środek ochrony interesów osób poszkodowanych i uprawnionych w następstwie powstałej szkody.

W oparciu o orzecznictwo i dorobek doktryny należy stwierdzić, że odnosząc się do ruchu mechanicznych środków komunikacji poruszanych za pomocą sił przyrody, za przesłanki owego związku przyczynowego należy uznać:

+ bezpośrednią styczność mechanicznego środka komunikacji z rzeczą lub osobą,
+ wpływ psychiczny ruchu mechanicznego środka komunikacji na poszkodowanego,
+ przedmioty wyrzucone spod kół środka komunikacji,
+ przedmioty, które spadły ze środka komunikacji,
+ przedmioty, które oderwały się od środka komunikacji,
+ inne, np. oślepienie światłami lub podmuch powietrza wywołany ruchem mechanicznego środka komunikacji.

Dominika Kaczanowska