Za stan techniczny pojazdu odpowiada posiadacz mechanicznego środka komunikacji.
 
W doktrynie i orzecznictwie w sposób jednolity przyjęto pogląd, że za stan techniczny mechanicznego środka komunikacji odpowiedzialność ponosi posiadacz środka komunikacji, choćby na ten stan nie miał żadnego wpływu, nie mógł go przewidzieć i znać.

Właściciel ponosi odpowiedzialność
Warto w tym miejscu przywołać wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 października 1966 r. (II Cr 328/66), w którym skład orzekający stwierdził, że właściciel samochodu ponosi ryzyko wszelkich wad samochodu, którym się posługuje, a więc i jego wad konstrukcyjnych. Przy stwierdzeniu zatem, że wyłączną przyczyną szkody była wada konstrukcyjna samochodu, właściciel samochodu ponosi względem poszkodowanego odpowiedzialność nawet wówczas, gdy wada była ukryta, a właściciel samochodu o niej nie wiedział i wiedzieć nie mógł. Producent samochodu nie jest osobą trzecią w rozumieniu art. 152 § 1 k.z.

Następstwem takiego poglądu była niemożność uznania za osobę trzecią, której wyłączną winą posiadacz może się uwolnić od odpowiedzialności ponoszonej na zasadzie ryzyka, zarówno producenta, jak i osoby wykonującej naprawę pojazdu.

Chodzi oczywiście o takie sytuacje, w których wyłączną przyczyną zdarzenia powodującego szkodę była usterka lub wada pojazdu, powstała na skutek zawinionego działania (zaniechania) pracownika warsztatu naprawczego, serwisu lub producenta. W takim wypadku, zobowiązanym do naprawienia szkody wyrządzonej ruchem pojazdu, będzie jego posiadacz, który następnie będzie mógł wystąpić do warsztatu lub producenta pojazdu z roszczeniem o zwrot odszkodowania wypłaconego poszkodowanemu.

Z etycznego punktu widzenia wątpliwości może wprawdzie budzić brak możliwości wyłączenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu poprzez wykazanie wyłącznej winy producenta, jednakże priorytetem okazało się tutaj dążenie do ochrony interesów osób poszkodowanych i uprawnionych, przejawiające się w skróceniu drogi dochodzenia roszczeń, powstałych w następstwie szkód poniesionych przez te osoby w wyniku ruchu mechanicznych środków komunikacji.

Producenci...
W celu nieco pełniejszego omówienia problematyki odpowiedzialności producenta oraz specjalistycznego podmiotu powołanego do technicznej obsługi mechanicznych środków komunikacji, a także chcąc wyjaśnić ewentualne wątpliwości, które mogą powstawać na styku odpowiedzialności wymienionych podmiotów i odpowiedzialności posiadacza mechanicznego środka komunikacji, przywołam dwa orzeczenia Sądu Najwyższego.

Wyrok z dnia 28 kwietnia 1964 r. (II Cr 540/63): Jeżeli wada sprzedanego przedmiotu nie tylko zmniejsza jego użyteczność, lecz czyni go niebezpiecznym dla otoczenia, może wówczas istnieć naruszenie przez sprzedawcę ogólnie obowiązujących nakazów i zakazów prawa. W szczególności wprowadzenie do obrotu samochodu posiadającego wadę grożącą powstaniem katastrofy stanowi naruszenie zasad bezpieczeństwa publicznego oraz ochrony życia i zdrowia człowieka. Sprzedawca, który ze swojej winy samochód taki sprzedaje, dopuszcza się czynu niedozwolonego.

Cytowane orzeczenie odnosiło się wprawdzie do roszczeń poszkodowanego nabywcy samochodu, kierowanych do sprzedawcy i opartych zarówno o odpowiedzialność kontraktową, jak i deliktową, jednakże w glosach do wyroku omawiany był problem odpowiedzialności ex delicto sprzedawcy (producenta), nie tylko w stosunku do kontrahenta, lecz wszystkich osób, które z powodu wady pojazdu poniosły szkodę.

Orzeczenie nie podważa zaprezentowanej wyżej tezy o odpowiedzialności posiadacza mechanicznego środka komunikacji za wyrządzoną ruchem pojazdu szkodę, będącą następstwem ukrytej i zawinionej przez producenta wady tego pojazdu. Wyłączna wina producenta nie stanowi wprawdzie przesłanki egzoneracyjnej w odpowiedzialności posiadacza pojazdu ponoszonej na zasadzie ryzyka, jednakże daje podstawę do kierowania przez posiadacza roszczenia zwrotnego do producenta na podstawie art. 441 § 3 k.c.

... i warsztaty
Drugim wartym przytoczenia orzeczeniem jest wyrok z dnia 5 października 1978 r. (IV CR 340/78): Przedsiębiorstwo specjalistyczne, powołane do obsługi technicznej samochodu i przeprowadzania napraw gwarancyjnych i innych, które dokonało naprawy w sposób stanowiący przyczynę nieszczęśliwego wypadku, nie może zwolnić się od tej odpowiedzialności przez wykazanie, że użyta do naprawy część zamienna została wyprodukowana przez inne przedsiębiorstwo, jeżeli następnie okaże się, że ta część posiadała określone wady lub nie posiadała określonych niezbędnych właściwości.

I w tym przypadku, niewątpliwa odpowiedzialność przedsiębiorstwa specjalistycznego staje się podstawą obowiązku zwrotu przez to przedsiębiorstwo odszkodowania wypłaconego poszkodowanym przez posiadacza pojazdu, a nie podstawą uwolnienia posiadacza mechanicznego środka komunikacji od odpowiedzialności ponoszonej na zasadzie ryzyka.

W tym miejscu warto odnieść się do treści art. 4491 normującej odpowiedzialność producenta za szkodę wyrządzoną komukolwiek przez niebezpieczny produkt wytworzony w zakresie działalności gospodarczej. Mechaniczny środek komunikacji może stanowić produkt niebezpieczny, jeżeli nie zapewnia bezpieczeństwa, jakiego można oczekiwać, uwzględniając jego normalne użycie. W przypadku pojazdu będzie to używanie zgodne z jego warunkami, właściwościami oraz stanem technicznym. Zaostrzeniu odpowiedzialności producenta służy domniemanie, że produkt niebezpieczny, który spowodował szkodę, został wytworzony i wprowadzony do obrotu w zakresie działalności gospodarczej producenta. W kontekście omawianej odpowiedzialności posiadacza mechanicznego środka komunikacji na zasadzie ryzyka ciekawie przedstawia się unormowanie zawarte w art. 4496: Jeżeli za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny odpowiada także osoba trzecia, odpowiedzialność tej osoby i osób wymienionych w artykułach poprzedzających (producenta, wytwórcy materiału, surowca albo części składowej produktu, importera, zbywającego - przyp. aut.) jest solidarna. Przepisy art. 441§ 2 i 3 stosuje się odpowiednio.

"Krzyżująca się" odpowiedzialność
Występuje tu wyraźne "krzyżowanie się" odpowiedzialności, a jednocześnie z punktu widzenia odpowiedzialności producenta niebezpiecznego pojazdu, posiadacz (nabywca) tego pojazdu, którego ruchem na skutek istnienia ukrytej wady fabrycznej wyrządzono szkodę, jest osobą trzecią odpowiedzialną solidarnie za powstanie szkody. W praktyce adresatem roszczeń poszkodowanego w kolizji lub wypadku drogowym będzie, odpowiedzialny na zasadzie ryzyka, posiadacz pojazdu (wyrządził szkodę ruchem pojazdu), który po naprawieniu szkody zyska możliwość dochodzenia zwrotu wypłaconego odszkodowania od producenta pojazdu, w zależności od okoliczności, na podstawie art. 441 § 2 lub 3 k.c.

Na marginesie powyższych rozważań warto zauważyć, że pod rządami kodeksu zobowiązań prezentowane były przez niektórych przedstawicieli doktryny (Andrzej Rembieliński) poglądy odmienne na temat możliwości zastosowania egzoneracji poprzez wykazanie wyłącznej winy pracownika warsztatu naprawczego.

Dominika Kaczanowska