Ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych stanowi kompilację wynikającej z art. 436 k.c. odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów, odpowiedzialności cywilnej opartej o zasady ogólne oraz specyficznej odpowiedzialności wynikającej jedynie z przepisów tej ustawy. W dzisiejszym artykule kontynuuję wątek "osoby trzeciej", w kontekście zasad zawartych w przepisach kodeksu cywilnego dotyczących ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej oraz zakresu odpowiedzialności gwarancyjnej ubezpieczyciela wynikającej z art. 38 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych (zobacz: Samochód w leasingu, cz. 1). Odpowiedzialność W cytowanej w poprzednim artykule tezie uchwały z dnia 22 kwietnia 2005 r. (sygn. akt III CZP 99/04), Sąd Najwyższy uznał, że istnieje odpowiedzialność za szkodę polegającą na zniszczeniu lub uszkodzeniu pojazdu powstałą w związku z ruchem innego pojazdu, jeżeli oba pojazdy zostały przewłaszczone na ten sam bank lub były finansowane przez ten sam podmiot na podstawie umowy leasingu, w sytuacji, w której pojazdy te zostały oddane w posiadanie zależne (kredytobiorcom lub leasingobiorcom). Uważna lektura uzasadnienia tego orzeczenia pozwala na ustalenie, że nie naruszyło ono zasady wynikającej z treści art. 822 § 1 k.c., iż poszkodowanym (osobą, której wyrządzono szkodę) w ramach umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, może być wyłącznie osoba trzecia względem stron umowy ubezpieczenia, a zatem nie może nim być ubezpieczający ani ubezpieczony. Posiadacz zależny Sąd Najwyższy przyjął dla potrzeb analizy prawnej określony stan faktyczny. Uznał, że podmiotami zobowiązanymi do zawarcia umów obowiązkowego ubezpieczenia OC są posiadacze zależni, bowiem obowiązek ten aktualizuje się w razie istnienia co najmniej potencjalnego zagrożenia odpowiedzialnością odszkodowawczą, a taki stan występuje w razie takiego wykonywania władztwa nad pojazdem mechanicznym, które umożliwia jego posiadaczowi wprawianie go w ruch własnym działaniem lub działaniem osób, za które ponosi odpowiedzialność. Jeżeli posiadacz samoistny odda pojazd w posiadanie zależne, to tylko posiadacz zależny może wyrządzić szkodę związaną z ruchem pojazdu. W następstwie przyjęcia takiego, teoretycznego założenia, Sąd uznał, że również w praktyce umowy ubezpieczenia posiadaczy pojazdów mechanicznych są zawierane przez posiadaczy zależnych, a skoro tak, to posiadacze ci są ubezpieczającymi i jednocześnie ubezpieczonymi. W przedmiotowym zdarzeniu, szkoda została wyrządzona przez jednego z ubezpieczonych, posiadanym przez niego pojazdem, w innym pojeździe będącym w posiadaniu zależnym innego ubezpieczonego, objętego ochroną w ramach odrębnej umowy ubezpieczenia OC. Jednocześnie, następstwem zderzenia się tych pojazdów powstał uszczerbek w majątku leasingodawcy, czyli posiadacza samoistnego dwóch pojazdów biorących udział w zdarzeniu. Poszkodowany, w tej sytuacji, pozostaje poza stosunkami prawnymi wynikającymi z umów ubezpieczenia, zawartymi przez posiadaczy zależnych. Jest zatem osobą trzecią w rozumieniu art. 822 § 1 k.c. W praktyce Rzeczywistość społeczno-gospodarcza jest jednak znacznie bogatsza, niż wynikałoby to z obowiązującego stanu prawnego i orzecznictwa sądów i nie trzeba nadzwyczajnego wysiłku intelektualnego, by odnaleźć w tej rzeczywistości stany faktyczne wymykające się założeniom omawianego orzeczenia. Przyjmijmy zatem, że umowy ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, w odniesieniu do pojazdów będących przedmiotem umów leasingu, zawrze ich posiadacz samoistny, czyli leasingodawca, wypełniając w ten sposób obowiązek zawarcia tych umów najpóźniej w dniu rejestracji pojazdów (art.29 ust.1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK). W takiej sytuacji, to on jest stroną umów ubezpieczenia, ubezpieczającym i jednocześnie ubezpieczonym, a po przekazaniu pojazdów w posiadanie zależne leasingobiorcom, te podmioty stają się ubezpieczonymi, których odpowiedzialność cywilna objęta jest ochroną w ramach i w granicach umów ubezpieczenia zawartych przez leasingodawcę. W sytuacji, w której dojdzie do zderzenia dwóch pojazdów będących w posiadaniu odrębnych posiadaczy zależnych (leasingobiorców) lub do powstania szkody w jednym z nich w związku z ruchem drugiego, to w istocie będziemy mieli do czynienia ze szkodą wyrządzoną samemu sobie. Posiadacz samoistny dwóch pojazdów (leasingodawca), będący stroną dwóch umów ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, jest jednocześnie poszkodowanym, bowiem to w jego majątku powstał uszczerbek w następstwie uszkodzenia pojazdów (lub jednego z nich, jeżeli nie doszło do zderzenia). Szkoda nie została wyrządzona osobie trzeciej. W świetle art. 822 § 1 k.c. nie istnieje odpowiedzialność gwarancyjna, natomiast, wobec treści art. 38 ust.2 ustawy z dnia 22.maja 2003 r., odpowiedzialność ubezpieczyciela nie została wyłączona. Wniosek z przedmiotowych rozważań jest taki, że ubezpieczenie posiadaczy pojazdów mechanicznych w zakresie określonym warunkami zawartymi w ustawie, stanowi skomplikowaną kompilację wynikającej z art. 436 k.c. odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów, odpowiedzialności cywilnej opartej o zasady ogólne (art. 415 k.c.) oraz specyficznej odpowiedzialności wynikającej jedynie z przepisów tej ustawy. Dominika Kaczanowska |
