Pojęcie ruchu mechanicznego środka komunikacji nie zostało nigdzie w prawie zdefiniowane.
Nie definiuje go zarówno Prawo o ruchu drogowym, kodeks wykroczeń, jak i przepisy dotyczące obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych. Brak również definicji ruchu w kodeksie cywilnym. Jednocześnie wszystkie wymienione akty prawne (zwłaszcza tzw. Kodeks drogowy) nader często posługują się tym niezdefiniowanym pojęciem. Pomocna w tym przedmiocie jest tzw. doktryna oraz bogate orzecznictwo sądowe. Ruch przedsiębiorstwa Należy zwrócić uwagę na to, że w art. 435 § 1 k.c. (przepisie, do którego odwołał się ustawodawca, wprowadzając zasadę ryzyka do odpowiedzialności cywilnej posiadacza mechanicznego środka komunikacji) użyte zostało sformułowanie: szkoda wyrządzona przez ruch przedsiębiorstwa lub zakładu. "Ruch przedsiębiorstwa" w rozumieniu tego przepisu to każdy przejaw działalności takiego przedsiębiorstwa, wynikający z określonej struktury organizacyjnej i funkcji usługowo-produkcyjnej przedsiębiorstwa. Mimo tak szerokiego pojmowania pojęcia "ruch przedsiębiorstwa" i odwołania się do niego w art. 436 k.c., proste przeniesienie go do przepisu określającego odpowiedzialność posiadacza mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody, nie stanowiłoby wystarczającej gwarancji szerokiej ochrony osób poszkodowanych w zdarzeniach z udziałem tych środków komunikacji. Ruch pojazdu, w przeciwieństwie do ruchu przedsiębiorstwa, kojarzony byłby wyłącznie z poruszaniem się tego pojazdu. Skutkiem takiego zabiegu byłoby znaczące ograniczenie odpowiedzialności posiadacza pojazdu za szkody wyrządzone w związku z używaniem tego pojazdu. Jedynie bowiem w przypadku szkody wyrządzonej przez ruch (fizyczne przemieszczenie) pojazdu odpowiedzialność posiadacza oparta byłaby na zasadzie ryzyka W pozostałych przypadkach (np. zatrzymanie pojazdu nawet przy włączonym silniku) następowałby powrót do odpowiedzialności na zasadach ogólnych (wina). Dlatego też, z uwagi na cel uzasadniający konstrukcję zasady ryzyka (uznanie ruchu pojazdów za aktywność niosącą szczególne lub wzmożone niebezpieczeństwo i konieczność ochrony dóbr i interesów obywateli w obliczu legalnego - zgodnego z prawem - prowadzenia przez różne podmioty działalności niebezpiecznej dla otoczenia), taka interpretacja ww. przepisu prowadziłaby do nieuzasadnionego zawężenia odpowiedzialności posiadaczy pojazdów. Ruch pojazdu W związku z powyższym, w oparciu o doktrynę prawa cywilnego i bogate orzecznictwo sądów powszechnych, uznaje się, że ruch mechanicznego środka komunikacji występuje w następujących sytuacjach:
- mechaniczny środek komunikacji porusza się po lądzie na skutek pracy silnika, - środek ten porusza się mimo wyłączonego silnika, na skutek uprzedniego działania silnika lub siłą bezwładności np. po spadku, - środek komunikacji nie porusza się, ale jego silnik jest włączony, - środek komunikacji nie porusza się i silnik jest wyłączony, ale jest to unieruchomienie na skutek okoliczności obiektywnych, wynikających z warunków lub przepisów ruchu drogowego (unieruchomienie nie ma charakteru względnie trwałego). Ruch pojazdu ruchem przedsiębiorstwa Warto też wspomnieć ciekawy problemem dostrzeżony przez doktrynę. Jest nim kwestia odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez mechaniczny środek komunikacji wchodzący w skład przedsiębiorstwa lub zakładu wprawianego w ruch za pomocą sił przyrody (czy jest to szkoda wyrządzona przez ruch przedsiębiorstwa lub zakładu, czy też w związku z ruchem pojazdu). Ograniczę się jedynie do krótkiego przedstawienia istoty problemu. Jeżeli działalność przedsiębiorstwa związana jest ściśle z używaniem mechanicznych środków komunikacji, czyli istotą działalności (funkcją) jest transport, spedycja, komunikacja samochodowa, to uznaje się, że odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną osobie trzeciej przez mechaniczny środek komunikacji, będący w posiadaniu tego przedsiębiorstwa, oparta będzie o zasady określone w art. 435 § 1, nie zaś art. 436 § 1 i 2 k.c. Poszczególne środki komunikacji nie odgrywają bowiem samodzielnej roli, lecz są elementami składowymi przedsiębiorstwa poruszanego za pomocą sił przyrody.
Jeżeli natomiast szkoda zostanie wyrządzona ruchem mechanicznego środka komunikacji będącego w posiadaniu przedsiębiorstwa lub zakładu, który w ramach swej działalności jedynie posługuje się mechanicznymi środkami komunikacji (trudno wyobrazić sobie przedsiębiorstwo produkcyjne lub usługowe nie posiadające środków transportu), to odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną ruchem tego środka komunikacji znajdzie swoją podstawę w art. 436 k.c.Dominika Kaczanowska |
