Akty prawne dla komunikacji Prawo na co dzień
Pojazd? Samochód?

W ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych nie znajdziemy definicji mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody.
 
W art. 436 kodeksu cywilnego ustawodawca posłużył się pojęciem mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody. Pojęcie to nie zostało wprawdzie w przepisach prawa zdefiniowane, jednakże nie budzi ono poważnych wątpliwości wobec treści art. 435 § 1 k.c., która odnosi się do przedsiębiorstwa lub zakładu wprawianego w ruch za pomocą sił przyrody i w którym "siły przyrody" zostały przykładowo wyliczone. Są nimi para, gaz, elektryczność, paliwa płynne itp. Nie jest nimi zatem siła mięśni ludzkich lub mięśni zwierzęcia. Intencje ustawodawcy wydają się jasne i w tej sytuacji nie sposób zaliczyć do mechanicznych środków komunikacji poruszanych za pomocą sił przyrody roweru, który wprawdzie jest środkiem transportu, nadto urządzeniem mechanicznym, jednakże nie jest poruszany za pomocą sił przyrody w rozumieniu ustawodawcy. Z tych samych przyczyn, nie jest pojazdem mechanicznym pojazd zaprzęgowy.

Bez definicji
Warto w tym miejscu sięgnąć do przepisów normujących obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w celu zorientowania się, czy twórcy aktu prawnego określającego warunki najbardziej powszechnego ubezpieczenia podjęli próbę zdefiniowania pojęcia, które funkcjonuje w kodeksie cywilnym.

Otóż w ustawie z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. nr 124 poz. 1152 z późniejszymi zmianami) nie znajdziemy definicji mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody i w żadnym z przepisów tego aktu prawnego ustawodawca pojęciem tym się nie posłużył. Ustawa operuje jedynie pojęciem pojazdu mechanicznego, odwołując się do norm ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. nr 58 poz. 515 z późniejszymi zmianami). Zgodnie z definicją ww. ustawy, pojazd mechaniczny to: pojazd samochodowy, ciągnik rolniczy, motorower i przyczepa oraz pojazd wolnobieżny w rozumieniu przepisów ustawy - Prawo o ruchu drogowym, z wyłączeniem pojazdów wolnobieżnych, będących w posiadaniu rolników posiadających gospodarstwo rolne i użytkowanych w związku z posiadaniem tego gospodarstwa.

Prawo o ruchu drogowym zwane popularnie kodeksem drogowym nie zna pojęcia, zarówno mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody, jak i pojazdu mechanicznego, używając i definiując w art. 2 takie pojęcia jak: pojazd, pojazd silnikowy, pojazd samochodowy, pojazd wolnobieżny. Dalej znajdziemy definicje pojazdu członowego, pojazdu specjalnego, pojazdu używanego do celów specjalnych, pojazdu uprzywilejowanego, pojazdu zabytkowego, samochodu osobowego, autobusu, samochodu ciężarowego, ciągnika rolniczego, motocykla, motoroweru, przyczepy, naczepy i wielu innych pojazdów.

Każdy sobie...
Zawarte w przepisach ubezpieczeniowych i w kodeksie drogowym definicje, stworzone zostały na potrzeby tych aktów prawnych i w żadnym stopniu nie nawiązały do normy prawnej, wcześniej istniejącej w kodeksie cywilnym. W kodeksie cywilnym ustawodawca posłużył się określeniem środek komunikacji, natomiast twórcy Prawa o ruchu drogowym, w najszerszej co do zakresu definicji "pojazdu", posługują się określeniem "środek transportu". Pojęcie "mechaniczny środek komunikacji poruszany za pomocą sił przyrody" niewątpliwie jest szersze niż pojęcie pojazdu mechanicznego, natomiast wiele pojazdów zdefiniowanych w Prawie o ruchu drogowym, nie może być uznanych za mechaniczne środki komunikacji w rozumieniu kodeksu cywilnego. Dotyczy to, jak wyżej wskazałam, roweru i pojazdu zaprzęgowego.

Pojazdami, zgodnie z przepisami kodeksu drogowego, są również przyczepa i naczepa, mieszczące się też w pojęciu pojazdu mechanicznego. Jako odrębne pojazdy trudno byłoby je uznać za mechaniczne środki komunikacji poruszane siłami przyrody, uwzględniając jednakże fakt wytworzenia ich w celu poruszania się z silnikowym pojazdem ciągnącym, który jest mechanicznym środkiem komunikacji, tak powstała całość, nazywana w Prawie o ruchu drogowym "zespołem pojazdów" lub "pojazdem członowym", jest również mechanicznym środkiem komunikacji w rozumieniu kodeksu cywilnego.

Maszyny rolnicze, budowlane...
W poglądach doktryny spotkałam się także z poglądem (Andrzej Rembieliński w artykule "Odpowiedzialność za wypadki samochodowe w nowym kodeksie cywilnym"), że należy wyłączyć bezwzględnie z tej grupy pojazdy, które nie służą celom komunikacyjnym np. maszyny rolnicze, budowlane itp. Należy zauważyć, że maszyna rolnicza lub budowlana może być pojazdem silnikowym (wolnobieżnym w rozumieniu Prawa o ruchu drogowym) przystosowanym do poruszania się po drogach. Jest też niewątpliwie mechanicznym urządzeniem poruszanym za pomocą sił przyrody. Należy zaznaczyć, że zgodnie z Prawem o ruchu drogowym, maszyna lub urządzenie przystosowane do poruszania się po drodze jest pojazdem, a jeżeli wyposażone jest w silnik, to staje się pojazdem silnikowym. Nie sposób uzależniać kwalifikowania pojazdu do mechanicznych środków komunikacji poruszanych za pomocą sił przyrody w zależności od aktualnie wykonywanych czynności (zadań). Wówczas ciągnik rolniczy z przyczepą poruszający się po drodze byłby mechanicznym środkiem komunikacji, a ten sam ciągnik z pługiem na polu nie byłby nim, podczas gdy szkody wyrządzone jego ruchem osobom trzecim, w każdej z opisanych okoliczności, nie powinny się różnić podstawą odpowiedzialności.

Powered by itis